1 december 2021

Suzanne de Rooij combineerde haar promotie met een druk gezinsleven

Suzanne de Rooij verdedigt haar proefschrift

Suzanne de Rooij verdedigt haar proefschrift

Voor promotieonderzoek moet je jarenlang alles aan de kant zetten. Alleen met grote opoffering, ook van familie- en gezinsleden, afzien van veel plezierige dingen en veel steun van je omgeving, bereik je het eindpunt. En vooral geen onverwachte ontwikkelingen op je levenspad. Dat is de heersende opvatting. Suzanne de Rooij uit Heeze promoveerde op 11 januari 2013 op een onderzoek naar de opleiding HBO-Rechten: ‘De hbo-jurist: kans of bedreiging?’ Daarmee rondde zij een intensief onderzoekstraject af, in een periode waarin ook haar privéleven veel dynamiek had. Met HLS Nu blikt ze terug.

Hoe is allemaal begonnen?
Ik heb elf jaar als advocaat gewerkt in Enschede en Eindhoven. Al heel lang had ik de behoefte om een juridisch onderwerp een keer helemaal uit te zoeken. Maar echt concrete plannen heb ik nooit gehad. Omdat ik gespecialiseerd was op het terrein van het arbeidsrecht, dacht ik aan een onderwerp op dat terrein.

Na tien jaar advocatuur kreeg ik moeite met sommige aspecten van het advocatenwerk, met name het tijdschrijven en de druk op omzet. Ik realiseerde me dat ik toch echt advocaat was geworden om mensen te helpen. Het vak is heel mooi, maar het tijdschrijven begon me tegen te staan. Het begeleiden en opleiden van jonge advocaten vond ik daarentegen geweldig. Daar hield ik me veel mee bezig. Toen begon ik te denken aan werk in het onderwijs en mijn conclusie was: dat moet ik gewoon doen! Ik heb gesolliciteerd bij de Juridische Hogeschool. Ik had nog amper van de opleiding HBO-Rechten gehoord. Alleen dat het een praktijkgerichte opleiding was. Meer wist ik niet. Sinds augustus 2006 werk ik als docent bij de Juridische Hogeschool Avans-Fontys in Tilburg en Den Bosch.

En de stap naar promoveren?
Toen ik vier maanden in dienst was, kwam mijn baas naar mij toe met de vraag: Suzanne, heb jij wel eens gedacht aan promoveren? Daar schrok ik van, want ik had er ’s morgens nog aan gedacht! Een merkwaardig toeval? Mijn toenmalige partner en ik waren op dat moment net uit elkaar. Ik zag allerlei bezwaren als alleenstaande moeder, dus ik dacht: laat dat promoveren maar zitten. Mijn baas kwam er op terug, omdat in die tijd bij de hogescholen de vraag ontstond naar meer gepromoveerde docenten. Daarnaast wilde de Open Universiteit meer onderzoekers.
Eigenlijk zochten ze iemand voor het onderwerp Kennismanagement. Ik was daar via een werkgroep bij betrokken. Na een weekend me daarin verdiept te hebben, heb ik niet voor Kennismanagement gekozen. De voorwaarde voor een onderwerp voor promotie was dat het moest passen in de context van ‘Een leven lang leren’. Met mijn juridische achtergrond kwamen we zo op het onderwerp van de hbo-jurist.
Ik heb me gefocust op het klassieke juridische werkveld, dus de advocatuur, de rechterlijk macht en het notariaat. Toen dit onderwerp, dat mij echt interesseerde, mogelijk bleek en mijn beperkingen als alleenstaande moeder besproken waren, stond mijn besluit vast. Alles was overdacht en ik zei vastberaden: ik ga ervoor!

Waarover gaat het onderzoek?
Het is in grote mate een evaluatieonderzoek naar de vraag: Verrichten de eerste lichtingen afgestudeerde hbo-juristen nu die functies en die werkzaamheden die de opleidingen oorspronkelijk in gedachten hadden? Deze vraag is onderverdeeld in drie onderzoeksthema’s:

  1. Waarom is de hbo-rechtenopleiding er gekomen? Wie heeft dat bedacht? Welke bedoeling zat erachter?
  2. Wat is er van die doelstellingen en verwachtingen terechtgekomen?
  3. Zijn er mogelijke verklaringen voor te geven?

Wat zijn je bevindingen?
Mijn vraag was: waar zijn de afgestudeerden van de eerste lichtingen HBO-Rechten terechtgekomen? Ik heb vastgesteld dat 57 procent  het werkveld in is gegaan en 43 procent niet. Die 57 procent is, verrassend genoeg, voor het grootste gedeelte werkzaam buiten het klassieke juridische werkveld (77 procent van die 57 procent). Das is een heel breed terrein, bijvoorbeeld bij gemeenten, rechtsbijstandverzekeraars, de politie,  de vakbond, UWV, overheid en bedrijven. Toen ben ik gaan kijken waarom er  43 procent niet meteen de arbeidsmarkt betreedt. Van de eerste lichtingen afgestudeerde hbo-juristen blijken er veel een vervolgopleiding te doen en dat is meer dan bij andere hbo-opleidingen. Van deze eerste lichtingen afgestudeerden  studeert 47 procent door, 23 procent is het van plan en 8 procent heeft het al gedaan en al dan niet afgemaakt (22 procent studeert niet door). Daarnaast zijn er ook nog werkenden aan het doorstuderen.

Wat betekent dit?
Als je kijkt naar de oorspronkelijke doelstelling van de hbo-rechtenopleiding, zijnde een praktijkgerichte juridische bachelor op de arbeidsmarkt zetten, dan is die niet helemaal gehaald. Een groot gedeelte van de eerste lichtingen afgestudeerden doet een vervolgopleiding. Maar hoe je dat waardeert, daar kun je verschillend over denken. Ik heb daar geen oordeel over. Zeker omdat de afgestudeerden heel positief zijn over de opleiding en de aansluiting op de beroepspraktijk. Uit mijn onderzoek blijkt ook dat veel van de inschrijvende studenten de universiteit al in gedachten hebben. Het is een nieuwe kans voor havisten om toch nog naar de universiteit te kunnen. Sinds 2008 is er een Algemene Maatregel van Bestuur waarin is geregeld dat  de juridische hbo-bachelor samen met een schakeljaar  gelijk is  gesteld aan de wo-bachelor. Dus de hbo-juristen kunnen in beginsel na afronding van de hbo-rechtenopleiding een jaar schakelen en dan een jaar de master doen. Dan zijn ze klaar met de universiteit.

Wat is je conclusie?
HBO-Rechten is een heel populaire opleiding, die enorm gewaardeerd wordt. De aantallen zijn van 200 studenten in 2002 naar meer dan 10.000 gestegen. Er zijn inmiddels 11 opleidingen HBO-Rechten. Dus het is een groot succes.
Ik concludeer dat heel veel afgestudeerden het werkveld niet betreden en dat velen buiten het klassiek juridische werkveld aan de slag gaan. Ik heb daar enkele mogelijke verklaringen voor. Ten eerste dat het klassieke werkveld behoudend is. Er leeft nog weerstand. Ten tweede denk ik dat de advocatuur nog niet echt gewend is aan het begrip arbeidsdeling. Een advocaat doet het liefst een dossier helemaal zelf. Men is nog niet gewend aan een tussenlaag. Een derde mogelijke verklaring is de arbeidsmarkt. Bij de start van de opleiding was de arbeidsmarkt anders (krapte) dan op dit moment (economische crisis). In de wereld van de advocatuur, het notariaat en de rechterlijke macht zijn veel bezuinigingen en vacaturestops. Een vierde factor is de relatieve onbekendheid. Werkgevers kennen de opleiding en het curriculum nog niet goed en ook de hbo-juristen zelf hebben nog geen scherp beeld van wat ze kunnen betekenen op de arbeidsmarkt. Het ‘merk’ hbo-jurist kan nog veel verbeterd worden. Wat ik tenslotte ook constateer is dat de werkende hbo-jurist denkt een mastertitel nodig te hebben voor meer of betere doorgroeimogelijkheden.

Terug naar de combinatie van onderzoek en het leven thuis. Hoe ging dat intussen?
Ik had dus mijn situatie van alleenstaande moeder besproken en het besluit genomen dat ik die promotie echt wilde gaan doen. Wat ik echter niet had ingepland, was dat ik verliefd zou worden. Dat is toch gebeurd. Ik dacht, hoe moet dat nu met het onderzoek? Ik had zelf twee kinderen. Mijn partner had vier kinderen. De leeftijden zijn mooi gespreid: 17, 13, 10, 8, 7 en 5. Heel veel mensen vragen zich af hoe ik dat allemaal gecombineerd heb, een nieuwe relatie, zes kinderen, een promotie, lesgeven…

Wat is voor jou het geheim?
Ten eerste heb ik ontzettend veel steun gehad. Mijn partner Guido zei: Jij gaat dat gewoon afmaken!
We hebben een goede planning, waarbij ik om de twee weken ruimte kreeg om het hele weekend te besteden aan de studie. Want op zaterdagen met vijf hockeywedstrijden en een zwemles is daar natuurlijk eigenlijk geen ruimte voor. Van mijn werkgever kreeg ik ook twee dagen per week de tijd om er aan te werken. En ik heb bijna een jaar ouderschapsverlof opgenomen. Het was puzzelen, maar ik heb alle steun gekregen! Samengevat: régelen, steun en vooral motivatie! Dit promotietraject was voor mij een van mijn dromen. Ik had het niet willen missen.

Een dynamisch thuisfront is een geweldige stimulans bij het schrijven van een dissertatie. Overal lees je over promoveren dat je rust moet hebben in je privéleven. Toen ik begon, was ik alleen, vervolgens overleed mijn vader, ik werd verliefd, ik moest opeens verhuizen. Nu moet ik naar het hockeyen, de zwemles,  ik ben klassenmoeder… Mij heeft het alleen maar gestimuleerd, die combinatie met een druk gezinsleven. Wat het geheim is? Ik denk dat je in balans moet zijn. Ik vind de combinatie van moederschap en werken heel leuk. Al merk ik ook wel dat de druk weg is, nu de promotie achter de rug is.
Zo is het gegaan.

Laat wat van je horen

*