13 december 2019

Onderzoek epilepsiepatiënten in meest krachtige MRI-scanner

7Tesla MRI

HEEZE – Voor het eerst worden in ’s werelds meest krachtige MRI-scanner epilepsiepatiënten onderzocht. Op die manier hopen onderzoekers dat ze de bron waaruit epilepsie ontstaat, kunnen opsporen bij patiënten bij wie dat voorheen niet kon. Het is een onderzoek van neurochirurgen en neurologen van het Academisch Centrum voor Epileptologie van het Maastricht UMC+ en Kempenhaeghe. Ruim twee ton subsidie van het Epilepsiefonds maakt de studie mogelijk.

Epilepsie is een veelvoorkomende, chronische hersenaandoening gekenmerkt door het herhaaldelijk optreden van aanvallen. Er ontstaat als het ware een tijdelijke kortsluiting in het brein. Bij een deel van de patiënten ontstaat die kortsluiting op één specifieke plek in de hersenen, de zogeheten focale epilepsie. Met een traditionele MRI-scanner in het ziekenhuis kan de afwijking die dit veroorzaakt in veel gevallen worden opgespoord. Indien dat lukt, kan de neurochirurg deze potentiële bron van de epilepsie verwijderen via een operatie. Bij drie op de tien patiënten wordt op de MRI-scan echter geen afwijking gezien. Daardoor wordt de kans op een succesvolle operatie, en dus genezing, een stuk kleiner. “Er zijn aanwijzingen dat krachtigere MRI-scanners daar verandering in kunnen brengen”, zegt neuroloog dr. Albert Colon, projectleider namens Kempenhaeghe.

Magneetveld

De kracht van een MRI-scanner wordt uitgedrukt in Tesla, dat is de sterkte van het magnetisch veld. Hoe krachtiger het veld, hoe nauwkeuriger en gedetailleerder de scan. De doorsnee scanner in het ziekenhuis heeft een maximale sterkte van 3 Tesla. Het Maastrichtse onderzoeksinstituut  Scannexus, gevestigd nabij het Maastricht UMC+, heeft de beschikking over zowel een 7, als een 9,4 Tesla scanner.  Van die laatste zijn er wereldwijd momenteel slechts vijf operationeel. Normaliter wordt die scanner gebruikt voor het opdoen van fundamentele kennis over ons brein. Nu zal er dus specifiek worden gescand voor diagnostische doeleinden.

Gerichtere behandeling

In totaal zullen zestig patiënten, die in aanmerking komen voor epilepsiechirurgie, worden geselecteerd voor deelname aan de nieuwe studie. De meesten daarvan zullen worden gescand met de 7 Tesla MRI-scanner. Eén op de zes zal in aanmerking komen voor een 9,4 Tesla scan. “Het is natuurlijk fantastisch dat we deze innovatieve technieken kunnen gebruiken voor onze diagnostiek”, zegt neurochirurg dr. Olaf Schijns, projectleider namens het Maastricht UMC+. “Uiteindelijk hopen we dat we bij nagenoeg iedere patiënt de afwijking  in de hersenen en dus de potentiële bron van de epilepsie kunnen vinden. Op die manier kunnen we een behandeling op maat bieden en de kans op genezing vergroten.” Het onderzoeksproject is getiteld EpiUltraStudie en is een samenwerkingverband tussen het Academisch Centrum voor Epileptologie (ACE) locaties Maastricht UMC+ en Kempenhaeghe, de onderzoeksschool MHeNS van de Universiteit Maastricht, de afdeling Neurochirurgie van het Universteitsziekenhuis Aachen (Duitsland) en Scannexus.

 

Ketogeen dieet eerder inzetten: Vet eten als oplossing voor epilepsie

kempenhaeghe logo-footerKetogeen dieet eerder inzetten: Vet eten als oplossing voor epilepsie

HEEZE – Voor mensen met epilepsie die geen baat hebben bij anti-epileptica of voor wie epilepsiechirurgie geen optie is, kan eerder gedacht worden aan ketogeen dieet als behandelmethode. Wetenschappelijk onderzoek van neuroloog dr. Danielle Lambrechts toonde aan dat dit vetrijke dieet een gunstig effect op de epilepsie kan hebben, mits toegepast onder begeleiding van deskundigen. Danielle Lambrechts promoveerde op 1 juni 2016 aan de Universiteit van Maastricht met haar studie naar de effecten van het dieet.

“Het ketogeen dieet – dat uitgaat van vetrijke voeding met weinig koolhydraten – kan bij epilepsie voor kinderen én voor volwassenen een passende behandelmethode zijn”, aldus Lambrechts van het Academisch Centrum voor Epileptologie in haar promotieonderzoek. “Op basis van de uitkomsten van de promotiestudie pleiten we er nu voor om eerder behandeling met ketogeen dieet onder gespecialiseerde begeleiding te overwegen.”

Positieve effecten

Het proefschrift van Lambrechts met de titel ‘Ketogenic diet therapies: treatment for children and adults with refractory epilepsy’ beschrijft hoe het ketogeen dieet kan leiden tot een afname van het totaal aantal aanvallen, vermindering van het aantal aanvalsclusters en reductie van de aanvalsernst. Kempenhaeghe is een van de weinige centra die onderzoek verricht naar de effecten van het ketogeen dieet. Danielle Lambrechts: “Dat voeding invloed heeft op gezondheid en soms ook bijdraagt aan behandeling van ziektes blijkt steeds vaker. In geval van epilepsie is aangetoond dat bij een uitgebalanceerde vetrijke voeding met weinig koolhydraten het lichaam overschakelt op vetverbranding waardoor ketonen ontstaan. Dit zogenoemde ketogeen dieet kan een positieve invloed hebben op de epilepsie.”

Lekker ‘vet’ kookboek

Tijdens de promotieperiode van Danielle Lambrechts werd het ketogeen dieet ook toegankelijker voor patiënten. Zo ontwikkelde Kempenhaeghe het ‘Ketogeenmenu kookboek voor iedereen’ en de speciale website Ketogeenmenu.nl. Danielle: “Elke deelnemer in Kempenhaeghe aan het ketogeen dieet krijgt het kookboekje met de recepten voor traktaties, maaltijden en feestmenu’s voor het hele gezin. Het is een pittig dieet, dat motivatie vraagt om het vol te houden. Zoals bij elk dieet is het belangrijk om de juiste voedingsstoffen binnen te krijgen. Vetrijk eten vraagt om een andere manier van bereiden. Met de website kunnen ouders of deelnemers recepten vinden en direct berekenen hoe deze in het dieet passen. Daarnaast reiken we met het kookboekje en op de website passende recepten aan om het koken met vetten – denk bijvoorbeeld aan het binden van vetten – te vergemakkelijken.”

Het promotieonderzoek van dr. Danielle Lambrechts kwam mede tot stand dankzij bijdragen van ZonMw, het innovatieve traject, met dank aan het Nationaal Epilepsie Fonds, CZ Fonds, Fonds NutsOhra en Stichting Vrienden van Kempenhaeghe. Kijk voor meer informatie op Kempenhaeghe.nl en/of Ketogeenmenu.nl.

Nieuwe techniek voor behandeling epilepsie

HEEZE – Voor het eerst in Nederland zijn patiënten met bepaalde vormen van epilepsie die niet goed geholpen kunnen worden met medicatie, behandeld met de zogenoemde thermo-coagulatietechniek. Bij deze techniek worden diep in de hersenen gelegen gebieden die de epilepsie veroorzaken, door toediening van stroom uitgeschakeld. Artsen van het Academisch Centrum voor Epileptologie (ACE, het samenwerkingsverband van Maastricht UMC+ en expertisecentrum Kempenhaeghe) hebben de techniek inmiddels bij twee patiënten toegepast. De patiënten maken het goed, maar pas een jaar na behandeling kan definitief geconcludeerd worden of ze ‘aanvalsvrij’ zijn.

Epilepsie is een stoornis in de hersenen, waarbij zich tijdelijk, plotseling en ongecontroleerd grote groepen hersencellen ontladen. Er ontstaat als het ware een soort kortsluiting in het brein. Meestal wordt dit zichtbaar doordat iemand een aanval krijgt. De behandeling bestaat doorgaans uit toediening van medicijnen, zogenoemde anti-epileptica, om aanvallen te voorkomen of te verminderen. In een aantal gevallen lukt dat niet, en wordt gezocht naar alternatieve behandelingen, zoals chirurgische ingrepen, waarbij delen van de hersenen worden weggenomen.

Grote operatie niet nodig
Thermo-coagulatie heeft als voordeel dat zo’n operatie niet nodig is. Vóór de behandeling worden eerst een groot aantal elektroden diep in de hersenen aangebracht (EEG). Dat gebeurt in verschillende richtingen (stereo). Deze techniek (stereo-EEG of SEEG) wordt toegepast om te localiseren waar precies de afwijkingen (laesies) in de hersenen zitten die de epileptische aanvallen veroorzaken. Dit zoeken naar de bron van de verstoring in de hersenen kan enkele weken duren. Als vastgesteld is waar exact de laesies zitten die de epilepsie veroorzaken, kan bij sommige patiënten thermo-coagulatie plaatsvinden in plaats van een uitgebreidere hersenoperatie. Hierbij wordt stroom toegediend. De bron van de epilepsie wordt verhit en uitgeschakeld. Direct na de thermo-coagulatie wordt via de elektroden gemeten of de abnormale hersenactiviteit verdwenen is. Dezelfde dag nog worden de elektroden verwijderd. Deze thermo-coagulatietechniek is voor Nederland nieuw en voor het eerst toegepast. In Frankrijk en Italië wordt de techniek al langer toegepast. Van de doelgroep die de artsen van ACE voor ogen hebben, blijft in Frankrijk en Italië 80 procent aanvalsvrij. De techniek wordt binnen ACE toegepast door neurochirurg Olaf Schijns (Maastricht UMC+) en neuroloog Albert Colon (Kempenhaeghe).

Informatiemiddag
In het Maastricht UMC+ vindt op dinsdag 22 maart een informatiemiddag over epilepsie plaats. In de centrale hal van het academisch ziekenhuis zullen stands staan en in het aangrenzende Hart- en Vaatcentrum zijn er lezingen voor patiënten, hun naasten en andere belangstellenden. Daarbij staan behandelingen centraal die als alternatief dienen als medicijnen niet of onvoldoende effect hebben. Een van de lezingen zal gaan over thermo-coagulatie.

ACE
Op het gebied van de epilepsie en epilepsiechirurgie werkt het Maastricht UMC+ al jarenlang structureel samen met expertisecentrum Kempenhaeghe. In 2014 werd deze samenwerking verder uitgebouwd met de oprichting van het Academisch Centrum voor Epileptologie (ACE). Onlangs is dit ACE door de overheid aangewezen als ‘landelijk kenniscentrum zeldzame aandoeningen’, onder meer voor de behandeling van zogenoemde Rolandische epilepsie, een vorm van epilepsie die alleen bij kinderen voorkomt.

Innovatie rond epilepsie en slaap tijdens internationaal wetenschappelijk congres Kempenhaeghe

thRU7NVKSQHEEZE – Voor de 18e maal vond bij Kempenhaeghe het internationale wetenschappelijk congres ‘Epilepsy and sleep Update@Kempenhaeghe.nl’ plaats. Dit jaar stond het congres in het teken van diagnostische en therapeutische vooruitgang in epilepsie, slaapgeneeskunde en leer- en ontwikkelingsstoornissen. Het congres in Heeze werd bezocht door ruim 800 deelnemers en sprekers uit meer dan tien landen en werd wereldwijd live uitgezonden.

Het congres startte op donderdag 10 maart met de zogenaamde ‘advanced course epilepsy’ voor academische professionals. Hierin ging het onder meer om de stand van zaken in gepersonaliseerd medicatiegebruik, epilepsiechirurgie of de kwaliteit van leven in relatie tot cognitie bij epilepsie. Daarnaast vond de innovatiesessie met posterpresentaties van jonge wetenschappers plaats. Hier presenteerden academici hun onderzoeksrichting en mogelijke uitkomsten. Tot slot wisselden slaapprofessionals in interactieve sessies op het gebied van slaapgeneeskunde gedachten uit over toekomstige mogelijkheden in slaaponderzoek en therapieën voor slapeloosheid.

Ouder worden en epilepsie

Een van de twee hoofdsessies van het congres draaide rond veroudering en epilepsie. Lid van het organiserende comité van Kempenhaeghe prof. dr. Bert Aldenkamp hierover: “Als Kempenhaeghe trekken we samen met de academische wereld op in het overkoepelende programma Neu3Ca. In dit programma starten onderzoeken naar deze zogenaamde neurodegeneratie, naar neuro-imaging en naar neurostimulatie. We hebben aanwijzingen dat cognitieve achteruitgang bij volwassenen met epilepsie mogelijk vertraagd kan worden. Een fantastisch ‘product’ dat ons hierbij in onderzoek kan helpen is ‘brein op een chip’ van dr. ir. Regina Luttge van de TU/e. Zij is er in geslaagd met echte cellen een 3d-minibrein op te bouwen dat gecontroleerde experimenten beter mogelijk lijkt te maken. Ze spreekt hierover tijdens Update@Kempenhaeghe.nl.”

Impuls 2

De hoofdsessie voor slaap concentreerde zich op de ontwikkelingen in slaapmedicatie. Medisch hoofd van het Centrum voor Slaapgeneeskunde is prof. dr. Dirk Pevernagie. Hij vertelt: “Ongeveer 10% van de Nederlanders lijdt aan een of andere slaapstoornis. Er zijn ongeveer 85 verschillende vormen bekend. Een belangrijk deel daarvan krijgt slaapmedicatie. Tijdens het congres lichten we onder meer andere mogelijkheden toe. Het is bekend dat er gedragstherapieën zijn die bij slapeloosheid een positieve invloed op de slaap kunnen hebben. Daarnaast hebben we aandacht voor de samenwerking van Kempenhaeghe met de TU/e. We leven in een tijd met technieken die steeds minder ingrijpend kunnen zijn tijdens het volgen van patiënten voor diagnose en behandeling. Met de Eindhovense universiteit willen we bekijken welke mogelijkheden er zijn om slaapdiagnose en mogelijk ook therapie letterlijk naar de eigen thuisomgeving van de patiënt te brengen.”

Additioneel congres Epilepsiewoonzorg
Separaat van het grote internationale congres hield het Centrum voor Epilepsiewoonzorg Kempenhaeghe op donderdag 10 maart haar congres rond epilepsie en verstandelijke beperking. Ook hier waren een flink aantal bezoekers aanwezig. Het Centrum voor Epilepsiewoonzorg informeerde deelnemers aan de hand van de nieuwste ontwikkelingen en een concreet stappenplan over wat belangrijk is om te weten en te doen in het proces van ondersteunen van cliënten met een verstandelijke beperking en epilepsie.

Het effect van epilepsie op de hersenen

dFvE

Prof. Aldenkamp: Hersenen zijn netwerken.

Intreerede prof. dr. A.P. Aldenkamp, deeltijdhoogleraar TU/e

Epilepsie is de meest voorkomende, ernstige neurologische aandoening. Bij ongeveer een derde van de patiënten ontwikkelt zich een chronische vorm van epilepsie, een aandoening die zich levenslang kan uiten, van de vroege kindertijd tot aan de ouderdom. Het ernstigste gevolg van chronische epilepsie betreft de aantasting van de cognitie, waarbij dit proces soms kenmerken vertoont van neurodegeneratie. [Lees meer…]

Oorzaken van leerstoornissen bij kinderen met epilepsie verder ontrafeld

Afb 1

Afb 1 Verzwakte netwerkverbindingen binnen de frontaalkwab (rechts in de afbeelding) en vanuit de frontaalkwab met vooral de temporaalkwab.

Op vrijdag 14 juni promoveert Hilde Braakman na een onderzoek bij Kempenhaeghe naar cognitieve stoornissen bij kinderen met epilepsie. Met haar onderzoek aan Kempenhaeghe levert ze een bijdrage aan de kennis over de werking van het brein en de hulp aan mensen die op dit punt problemen hebben. [Lees meer…]